App Nederland Extra Geschiedenis NL - Deltawerken

Geld

De geschiedenis van het geld overspant duizenden jaren. De wetenschappelijke studie van geld en zijn geschiedenis wordt de numismatiek genoemd.

Voor geld zijn veel materialen gebruikt, van schaarse edelmetalen (goud, zilver), schelpen en zout tot volledig kunstmatig geld zoals bankbiljetten. Geld is in essentie een symbolische voorstelling van een zekere waarde. Tegenwoordig wordt vooral papiergeld gebruikt, hoewel ook plastic geld ofwel de kredietkaart vermeld moet worden. Toch hebben metalen zoals goud of zilver veel van de essentiële kenmerken van geld behouden. Deze edelmetalen hebben nog altijd een intrinsieke waarde (waarde van het metaal waarvan het gemaakt is) die bepaald wordt door schaarste en begeerte.

Een munt (als verzamelnaam van kleingeld of muntgeld) is een stuk materie, veelal metaal, dat als geld gebruikt wordt, gewoonlijk in de vorm van een rond, plat schijfje. De waarde van een munt wordt meestal door een overheid of andere uitgevende instantie vastgesteld. Munten hebben gewoonlijk een lagere nominale waarde (waarde die op de munt vermeld staat) dan bankbiljetten. Doorgaans staat op een munt de naam van het uitgevende land of instantie, de denominatie (= de valuta: een officieel geldig betaalmiddel van een land, zoals Euro, Amerikaanse dollar, Britse pond), een jaartal en een aantal symbolen; meestal zijn de gegevens (plaats, waarde en jaar) uit de kenmerken van een munt af te leiden. Op al deze karakteristieken van munten bestaan uitzonderingen.

Van oudsher was de waarde van een munt gelijk aan de waarde van het materiaal waarvan de munt gemaakt was, maar de meeste munten die tegenwoordig als geld in gebruik zijn, hebben uitsluitend een fiduciaire waarde (= niet ontleent aan de materie waaruit het gemaakt is).

Er zijn in de loop van de geschiedenis drie onafhankelijke munttradities ontstaan in de wereld: de Chinese, de Indische en de Westerse traditie.

Chinese traditie

Het eerste Chinese geld werd vervaardigd rond 770 v.Chr. De oudste 'munten' waren in brons gegoten modellen van messen en spaden met Chinese karakters erop; tegelijk daarmee begon het gebruik van cash, ronde bronzen munten met een vierkant gat om er een touw doorheen te kunnen rijgen. Aan de hand van het opschrift zijn deze munten goed te identificeren. Ze werden vaak per streng verhandeld vanwege de geringe waarde van de individuele munten. Tot in het begin van de 20e eeuw bestond het Chinese muntverkeer hoofdzakelijk uit 'cash'.

Indische traditie

In India werden de eerste munten onafhankelijk van andere culturen vervaardigd rond het jaar 500 v.Chr. Het waren onregelmatige plakjes zilver met kleine stempeltjes die planten, dieren en andere figuren voorstellen. Deze Indiase uitvinding bleef in zwang tot ongeveer 100 v.Chr. Vanaf de tijd van Alexander de Grote kreeg het Griekse muntbeeld (en later het Romeinse) een sterke invloed op Indiase munten.

Westerse traditie

De 'westerse' traditie stamt waarschijnlijk uit Lydië in Klein-Azië. De eerste munten, die in de 7e eeuw v.Chr. werden vervaardigd, bestonden uit een druppel elektrum, een natuurlijk mengsel van goud en zilver, waar aan twee kanten een stempel in werd geslagen. In de loop van de 6e eeuw verspreidde de nieuwe uitvinding, die de handel sterk vergemakkelijkte, zich naar het Perzische Rijk in het oosten en de Griekse wereld in het westen. Deze munten vertonen gewoonlijk stads- en heerserssymbolen, die een hoge esthetische waarde kunnen hebben. Later werd een rond plakje metaal in een matrijs gelegd, waarna er aan beide kanten onder hoge druk een afbeelding werd aangebracht door persen of slaan. Maar ook in de westerse wereld werden munten wel gegoten.

Papiergeld is een niet op naam gesteld waardepapier met een vaste, niet te wijzigen nominale waarde dat meestal uitgegeven wordt door een centrale bank of een overheid. In tijden van nood zijn het ook bedrijven of andere georganiseerde organen in een samenleving die papiergeld uitgeven.

Van oudsher vertegenwoordigde papiergeld, direct of indirect, een vaste hoeveelheid goud of een andere commodity (een massa-geproduceerd ongespecialiseerd product). Omdat er bij papiergeld alleen sprake is van een tegenwaarde in de vorm van vertrouwen, is er sprake van fiduciair geld. Tegenwoordig is de tegenwaarde lang niet altijd gegarandeerd, maar doordat het vertrouwen er nog wel is, blijft papiergeld zijn waarde houden.

Papiergeld werd voor het eerst gebruikt in China in de 7e eeuw gedurende de Tang- en de Song-dynastieën. De wortels ervan liggen in het gebruik van ontvangstbevestigingen voor handelaren en kooplieden gedurende de Tang-dynastie (618–907) om grote hoeveelheden zware koperen munten te vermijden bij grote transacties. Het accepteren van papiergeld was verplicht op straffe van de dood. In Europa werd voor het eerst in de 13e eeuw het idee van papiergeld geïntroduceerd, maar echte bankbiljetten verschenen pas in de 17e eeuw. In 1661 werd in Europa het eerste bankbiljet geïntroduceerd door Johan Palmstruch in Zweden. Het eerste Nederlandse papiergeld werd in 1574 gemaakt in Leiden, toen gedurende de Spaanse belegering papieren noodmunten van diverse waarden werden gemaakt.

 



Info Contact Home

Geld in het kort

Geld is enig object of enige toetsbare vermelding dat in een bepaald land of binnen een gegeven sociaal-economische context algemeen wordt aanvaard als betaling voor goederen en diensten en de terugbetaling van schulden. Als belangrijkste functies van geld onderscheidt men: ruilmiddel, rekeneenheid, oppotmiddel (sparen), vergoedingsmiddel (boete) en incidenteel ook als eenheid voor uitgestelde betalingen.

Als economisch ruilmiddel onderscheidt geld zich van andere ruilmiddelen doordat het de wederdienst, die aan de ruilpartner verschuldigd is, niet onmiddellijk voldoet, maar op grond van algemene en wettelijke erkenning gebruikt kan worden voor verdere (latere) ruiltransacties.

Hoewel vaak wordt gesteld dat geld is ontstaan als 'goederengeld' (Engels: commodity money, Duits: Warengeld of Sachgeld) werd dit voorafgegaan door kredietsystemen waarbij schulden werden bijgehouden op kleitabletten, kerfstokken of andere methodes.

In gebieden waar zout (Latijn: salis) schaars was is het lange tijd als betaalmiddel gebruikt - het woord salaris betekent letterlijk 'zoutrantsoen' en was een deel van de betaling van de Romeinse legionair.


De Romeinse keizer Vespasianus wilde geld heffen over urine en zei bij tegenspraak “pecunia

non olet”: geld stinkt niet, althans zo gaat

het verhaal.

Hedendaags geldsysteem

Muntgeld kwam pas rond de zesde eeuw v.Chr. in gebruik.

Bijna alle hedendaagse geldsystemen zijn gebaseerd op fiduciair geld. Fiduciair geld heeft geen intrinsieke gebruikswaarde (= waarde van het materiaal waarvan de munt of het bankbiljet gemaakt is) als een fysiek (tastbaar) goed. Het ontleent zijn waarde louter en alleen aan het feit dat een overheid dit geld als een wettig betaalmiddel aanduidt; dat wil zeggen dat dit geld moet worden geaccepteerd als een vorm van betaling binnen de grenzen van het land.

De geldhoeveelheid van een land bestaat uit chartaal geld (= bankbiljetten en munten) en giraal geld (= de balans in direct opvraagbare tegoeden op betaal- en spaarrekeningen). Deze tegoeden zijn bijna altijd veel groter dan de hoeveelheid chartaal geld. Giraal geld is niet tastbaar en bestaat alleen in de vorm van verschillende bankrecords. Ondanks het feit dat giraal geld niet tastbaar is, voert het nog steeds de basisfuncties van geld uit (aangezien giraal geld algemeen als een vorm van betaling wordt aanvaard).

Alles over de Euro in Museum JoCas lees je hier


  Museum JoCas © (CC BY-SA 3.0 NL) CC: Creative Commons - Naamsvermelding - Niet-commercieel - Gelijk delen 3.0  Nederland , licentie en © Format: Cor Bastinck ism vml JoCas, Jeugd- en jongerenvereniging. © teksten zie Wikipedia en “Info” © foto’s algemeen zie “Info” en wanneer afwijkend zie onderschrift foto’s bij artikel.

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

Ringkauri, zeeslak (Monetaria annulus) komt voor in de tropische zeeën rondom Nieuw-Guinea en de eilanden van de Stille Zuidzee, werd gebruikt als schelpgeld (Kauri’s kunnen behoorlijk groot worden).

Auteur: Bin im Garten

Schelpengeld uit Micronesië (eilandgroep in de Grote of Stille Oceaan, die samen met Polynesië en Melanesië, Oceanië vormt).

Auteur: Yanajin33

Het winnen van zout in de IJzertijd.

Lees meer > Bron: https://ijzertijdboerderij.files.wordpress.com/2007/05/zoutgootje.jpg

Muntbiljet van 10 gulden, door de Nederlandse regering uitgegeven als vervanging voor het gouden tientje (en het gouden vijfje) in 1900.

Bron: Scan from Hans Jacobi and Bert van Beek, Geld van het Koninkrijk, Amsterdam: Pampus Associates, 1988, ISBN 90-9002124-8 Scan by the uploader of a reproduction of a "muntbiljet" ("coin voucher") issued by the Dutch government in 1900. The designer of the note is unknown.

Munten uit de vroege 6e eeuw v.Chr., afkomstig uit Lydië (koninkrijk, gesitueerd in Klein-Azië tijdens de Oudheid, heden in het westen van Turkije aan de Egeïsche Zee).

Bron: Classical Numismatic Group, Inc. http://www.cngcoins.com

Chinees muntgeld uit verschillende perioden.

Auteur: Plismo

In India geslagen munt van de Indo-Griekse koning Heliokles II (circa 90 v.Chr.). Vierkante munten komen vooral in India voor.

Bron: Classical Numismatic Group, Inc. http://www.cngcoins.com

Engelse gouden “nobel” van koning Eduard III, 1354.

Bron: Classical Numismatic Group, Inc. http://www.cngcoins.com

TOP