App Nederland Extra Geschiedenis NL - Deltawerken

Afsluitdijk

(Zuiderzeewerken)

De Afsluitdijk is de waterkering tussen Noord-Holland en Friesland, welke het IJsselmeer* afsluit van de Waddenzee. Hieraan ontleent de dam zijn naam. De Afsluitdijk is belangrijk om Nederland tegen overstromingen te beschermen.

*Het IJsselmeer ontstond door het afsluiten van een deel van de Zuiderzee. De officiële naamsverandering vond plaats op 20 september 1932. Het meer werd genoemd naar de rivier de IJssel, die erin uitmondt. Het deel van de vroegere Zuiderzee ten noorden van de Afsluitdijk wordt tegenwoordig tot de Waddenzee gerekend. De Zuiderzee is ontstaan in het begin van de dertiende eeuw na Christus, nadat zeewater tijdens overstromingen het Almaere binnenstroomde. De Romeinen kenden het Almaere onder de naam Flevomeer.

De Afsluitdijk is een onderdeel van de zgn. Zuiderzeewerken. De Zuiderzeewerken omvatten een geheel van projecten waarmee de Zuiderzee werd afgesloten tot het IJsselmeer en gedeeltelijk werd ingepolderd. Ze behoren tot de grootste waterbouwkundige projecten die ooit zijn uitgevoerd. Vanaf de publicatie van het plan van Cornelis Lely in 1891 tot aan de voltooiing van de dijk Enkhuizen – Lelystad in 1975 hebben de werken meer dan driekwart eeuw in beslag genomen. Niet uit te sluiten valt dat ze in de toekomst nog een vervolg krijgen. In 1927 werd begonnen met de aanleg. Op 28 mei 1932, om 13:02 uur werd het laatste sluitgat, de Vlieter, gesloten. Een jaar later werd de dijk opengesteld voor het wegverkeer. Op de plaats waar de Afsluitdijk werd gedicht, werd een monument opgericht, het Vlietermonument.

Aan beide kanten van de Afsluitdijk liggen sluizen voor de scheepvaart en spuisluizen. Tegen Noord-Holland zijn het de Stevinsluizen. Op Kornwerderzand, op ruim 4 km van Friesland, liggen de Lorentzsluizen. De hele dijk is 32,5 km lang, het waterkerende deel ervan 30 km.

Over de Afsluitdijk loopt een verkeersweg, die beide provincies met elkaar verbindt. Deze weg is onderdeel van de Rijksweg 7. De weg ligt niet op het hoogste punt van de dijk maar ten zuiden daarvan, zodat de Waddenzee vanaf de weg niet zichtbaar is.

Historie

In 1886 richtten enkele notabelen de Zuiderzeevereniging op die moest onderzoeken of drooglegging haalbaar was. Ingenieur Cornelis Lely was een prominent lid en later voorzitter van deze vereniging. Hij ontwierp in 1891 het eerste plan voor de afsluiting en inpoldering van de Zuiderzee.

In 1913, Lely was inmiddels minister van waterstaat, werd inpoldering opgenomen in het regeringsprogramma. Dit ondanks protesten vanuit de visserij. Na de watersnood van 1916 en de hongersnood van 1918 waren de geesten rijp voor het megaproject. In dat laatste jaar ging het parlement akkoord.

Bij het ontwerp en de aanleg van de Afsluitdijk moest met (voor hedendaagse begrippen) tamelijk eenvoudige middelen worden gewerkt. Computers en geavanceerde meetapparatuur waren nog niet voorhanden. Sluizen en dijklichamen werden eerst op schaal gebouwd en getest. Desondanks, of juist wel daarom, is er wereldwijd nog steeds bewondering voor het vakmanschap waarmee het gedurfde project werd uitgevoerd. Het bevestigde de vooraanstaande positie van Nederland op het gebied van waterbouwwerken.

In het originele ontwerp dat Lely voor de Afsluitdijk maakte zou de Afsluitdijk niet bij Cornwerd, maar bij Piaam aansluiten op de Friese kust. Een staatscommissie onder leiding van Nobelprijswinnaar Lorentz berekende dat de getijslag (het verschil tussen eb en vloed) sterk zou toenemen als de dijk zou aansluiten bij Piaam. Toename van de getijslag zou de stroomsnelheden doen toenemen en de aanleg van de dijk bemoeilijken. Ook bleek de ondergrond op het geprojecteerde tracé van de Afsluitdijk niet ideaal voor de aanleg van een dam. De commissie Lorentz adviseerde daarom de Afsluitdijk iets noordelijker aan te leggen, waardoor de toename van de getijslag minder werd.

Wie op de kaart kijkt ziet dat de Afsluitdijk in een knik aansluit op de Friese kust. Deze verandering in het tracé is aangebracht om de uitstroom van het IJsselmeer te vergemakkelijken. Het sluizencomplex van Kornwerderzand watert af op de schuine geul van de Middelgronden. Het leek de ingenieurs het beste om het sluizencomplex recht op de geul te plaatsen, zodat het water in een rechte lijn wegstroomt.

In juni 1920 werd het eerste deel van het werk aanbesteed: de aanleg van de 2,5 kilometer lange Amsteldiepdijk of Korte Afsluitdijk van Noord-Holland naar het eiland Wieringen. Bij dat project werd nuttige ervaring opgedaan, die later van pas kwam bij de aanleg van de Afsluitdijk.

De aanleg van de eigenlijke Afsluitdijk begon in januari 1927. Er werd gewerkt vanuit vier locaties: de beide oevers en de beide speciaal aangelegde werkeilanden Breezand en Kornwerderzand. Bij de aanleg van de 32 kilometer lange dijk werd voor het eerst keileem toegepast, dat taaier was gebleken dan zand of klei. Dit materiaal is in Noord-Nederland ruim voorhanden. Het werd hier afgezet tijdens de Saale-ijstijd en kon in de nabijheid van de aan te leggen dijk eenvoudig worden opgebaggerd. De dijk is gefundeerd op zinkstukken van gevlochten wilgentenen die werden afgezonken door er steenblokken op te deponeren.

Springtij en een noordwesterstorm veroorzaakten in 1953 grote overstromingen in zuidwestelijk Nederland, België en Engeland. De Afsluitdijk kreeg het zwaar te verduren, maar hield stand. Overstromingen rond het IJsselmeer bleven daardoor uit. In deze nacht, zei een politicus, heeft de Afsluitdijk zijn geld terugbetaald.

Toekomst

De Afsluitdijk kent twee complexen van spuisluizen, bij Den Oever en bij Kornwerderzand. In 1998 bleek dat de capaciteit niet langer toereikend is, en in 2001 werd begonnen met onderzoek naar de beste locatie voor een derde complex. Een derde spuisluizencomplex werd noodzakelijk geacht wegens stijging van de zeespiegel, bodemdaling, en verhoogde aanvoer van rivierwater via de IJssel.

In 2003 werd de bouw echter voor vijf jaar uitgesteld wegens geldgebrek. De bouw zal nu op een later moment worden gestart. De nieuwe spuisluis zal ervoor zorgen dat IJsselmeerwater in elk geval tot 2050 onder vrij verval kan worden gespuid. Daarna zal het IJsselmeerpeil moeten worden verhoogd om te kunnen blijven spuien of moeten er gemalen op de Afsluitdijk worden gebouwd om het water naar de Waddenzee te pompen.

Volgens de Minister van Verkeer en Waterstaat Karla Peijs in 2006, is de Afsluitdijk na 75 jaar toe aan een grote opknapbeurt. De dijk is eigenlijk te laag. De kruin en het binnentalud zijn niet voldoende erosiebestendig. En ook de sluizen voldoen niet meer aan de huidige normen.

Zij heeft voorstellen gedaan om de dijk, en vele andere dijken, waterkeringen en sluizen, een grondige opknapbeurt te geven. Het betreft ongeveer een kwart van de 3000 kilometer waterkeringen in Nederland. Daarmee zal een bedrag gemoeid zijn van 1,8 miljard euro.

Op 24 mei 2007 maakte de regering bekend binnen 15 jaar te starten met de opknapbeurt van de Afsluitdijk.

In 2007 heeft Rijkswaterstaat een prijsvraag uitgeschreven. Op 23 september 2008 is de eerste prijs toegekend aan het plan De Resonator. De Resonator is een waterkering ten zuiden van de Afsluitdijk die de getijgolf van de Texelstroom zodanig verlengt en reflecteert dat de getijslag toeneemt. Hierbij wordt gebruikgemaakt van resonantie van getijgolven. De toegenomen getijslag zorgt voor lagere laagwaterstanden en hogere hoogwaterstanden. De verlaagde laagwaterstanden maken het mogelijk om ook bij zeespiegelstijging na 2050 het water uit het IJsselmeer onder vrij verval te kunnen blijven spuien in de Waddenzee. Door gebruik te maken van resonantie hoeft het waterpeil in het IJsselmeer niet te worden verhoogd en zijn gemalen op de Afsluitdijk niet nodig. De hogere hoogwaterstanden worden gekeerd door extra hoge dijken. Om het getij binnen te laten in het ‘Binnenwad’ is een ‘overbruggingsgat’ van 6 km in de Afsluitdijk nodig.


Monumenten

Het Vlietermonument bevindt zich bij de Vlieter, de plaats waar in 1932 de Afsluitdijk werd gesloten. Het is een monument in de vorm van een uitkijktoren, ontworpen door architect Willem Dudok. De toren is in 1933 gebouwd.

Bij de ingang van de toren is een bronzen reliëf van beeldend kunstenaar Hildo Krop geplaatst. Hierop staan drie steenzetters die basaltblokken plaatsen en de tekst: "Een volk dat leeft bouwt aan zijn toekomst."

Sinds 1954 stond aan de kop van de Afsluitdijk bij Den Oever een standbeeld van Cornelis Lely, gemaakt door beeldhouwer Mari Andriessen en onthuld door koningin Juliana. Het beeld stond langs de weg over de Afsluitdijk en Lely keek als het ware uit over zijn levenswerk: de Wieringermeerpolder en het IJsselmeer, met achter de horizon Flevoland.

Door de verdubbeling van de weg kwam Lely in de middenberm te staan. In februari 2004 haalde Rijkswaterstaat het beeld van de sokkel. Op 9 mei 2007 werd het standbeeld herplaatst in de nabijheid van het monument op de Afsluitdijk. De officiële onthulling, ter gelegenheid van het 75-jarige bestaan van de dijk, werd op 24 mei 2007 verricht door prins Willem-Alexander.


Info Contact Home


  Museum JoCas © (CC BY-SA 3.0 NL) CC: Creative Commons - Naamsvermelding - Niet-commercieel - Gelijk delen 3.0  Nederland , licentie en © Format: Cor Bastinck ism vml JoCas, Jeugd- en jongerenvereniging. © teksten zie Wikipedia en “Info” © foto’s algemeen zie “Info” en wanneer afwijkend zie onderschrift foto’s bij artikel.

+

+

+

+

+

+

+

+

Toekomst

De Afsluitdijk kent twee complexen van spuisluizen, bij Den Oever en bij Kornwerderzand. In 1998 bleek dat de capaciteit niet langer toereikend is, en in 2001 werd begonnen met onderzoek naar de beste locatie voor een derde complex. Een derde spuisluizencomplex werd noodzakelijk geacht wegens stijging van de zeespiegel, bodemdaling, en verhoogde aanvoer van rivierwater via de IJssel.

In 2003 werd de bouw echter voor vijf jaar uitgesteld wegens geldgebrek. De bouw zal nu op een later moment worden gestart. De nieuwe spuisluis zal ervoor zorgen dat IJsselmeerwater in elk geval tot 2050 onder vrij verval kan worden gespuid. Daarna zal het IJsselmeerpeil moeten worden verhoogd om te kunnen blijven spuien of moeten er gemalen op de Afsluitdijk worden gebouwd om het water naar de Waddenzee te pompen.

Volgens de Minister van Verkeer en Waterstaat Karla Peijs in 2006, is de Afsluitdijk na 75 jaar toe aan een grote opknapbeurt. De dijk is eigenlijk te laag. De kruin en het binnentalud zijn niet voldoende erosiebestendig. En ook de sluizen voldoen niet meer aan de huidige normen.

Zij heeft voorstellen gedaan om de dijk, en vele andere dijken, waterkeringen en sluizen, een grondige opknapbeurt te geven. Het betreft ongeveer een kwart van de 3000 kilometer waterkeringen in Nederland. Daarmee zal een bedrag gemoeid zijn van 1,8 miljard euro.

Op 24 mei 2007 maakte de regering bekend binnen 15 jaar te starten met de opknapbeurt van de Afsluitdijk.

In 2007 heeft Rijkswaterstaat een prijsvraag uitgeschreven. Op 23 september 2008 is de eerste prijs toegekend aan het plan De Resonator. De Resonator is een waterkering ten zuiden van de Afsluitdijk die de getijgolf van de Texelstroom zodanig verlengt en reflecteert dat de getijslag toeneemt. Hierbij wordt gebruikgemaakt van resonantie van getijgolven. De toegenomen getijslag zorgt voor lagere laagwaterstanden en hogere hoogwaterstanden. De verlaagde laagwaterstanden maken het mogelijk om ook bij zeespiegelstijging na 2050 het water uit het IJsselmeer onder vrij verval te kunnen blijven spuien in de Waddenzee. Door gebruik te maken van resonantie hoeft het waterpeil in het IJsselmeer niet te worden verhoogd en zijn gemalen op de Afsluitdijk niet nodig. De hogere hoogwaterstanden worden gekeerd door extra hoge dijken. Om het getij binnen te laten in het ‘Binnenwad’ is een ‘overbruggingsgat’ van 6 km in de Afsluitdijk nodig.


Monumenten

Het Vlietermonument bevindt zich bij de Vlieter, de plaats waar in 1932 de Afsluitdijk werd gesloten. Het is een monument in de vorm van een uitkijktoren, ontworpen door architect Willem Dudok. De toren is in 1933 gebouwd.

Bij de ingang van de toren is een bronzen reliëf van beeldend kunstenaar Hildo Krop geplaatst. Hierop staan drie steenzetters die basaltblokken plaatsen en de tekst: "Een volk dat leeft bouwt aan zijn toekomst."

Sinds 1954 stond aan de kop van de Afsluitdijk bij Den Oever een standbeeld van Cornelis Lely, gemaakt door beeldhouwer Mari Andriessen en onthuld door koningin Juliana. Het beeld stond langs de weg over de Afsluitdijk en Lely keek als het ware uit over zijn levenswerk: de Wieringermeerpolder en het IJsselmeer, met achter de horizon Flevoland.

Door de verdubbeling van de weg kwam Lely in de middenberm te staan. In februari 2004 haalde Rijkswaterstaat het beeld van de sokkel. Op 9 mei 2007 werd het standbeeld herplaatst in de nabijheid van het monument op de Afsluitdijk. De officiële onthulling, ter gelegenheid van het 75-jarige bestaan van de dijk, werd op 24 mei 2007 verricht door prins Willem-Alexander.



  Museum JoCas © (CC BY-SA 3.0 NL) CC: Creative Commons - Naamsvermelding - Niet-commercieel - Gelijk delen 3.0  Nederland , licentie en © Format: Cor Bastinck ism vml JoCas, Jeugd- en jongerenvereniging. © teksten zie Wikipedia en “Info” © foto’s algemeen zie “Info” en wanneer afwijkend zie onderschrift foto’s bij artikel.

+

+

+

+

+

+

+

+

Lorentzsluizen vanaf de oostzijde - Afsluitdijk.

Foto: Gouwenaar

Het sluiten van het laatste gat, de Vlieter, op 28 mei 1932, om 13:02 uur.

Bron: Publicada en La Repubblica de Roma por ocasión de los 75 años de la culminación del " Afsluitdijk "

Afsluitdijk met sluizencomplex bij  Den Oever.

Foto: MD van Leeuwen

Zuiderzeewerken: een geheel van projecten waarmee de Zuiderzee werd afgesloten tot het IJsselmeer en gedeeltelijk werd ingepolderd.

Kaart (zonder tekst): Io Herodotus

De Afsluitdijk in rood afgebeeld.

Auteur: inoue-hiro Bron: based on Image:MapNetherlandsWater.PNG

TOP